‘Oua Te Mou Liliu ‘a e Lea-Faka-Tongá, ‘E hangē ha koula lī ki he moana vāvalē.

Tangata’eiki,

 

Teu fakatulou mo e Koka ‘i Le‘ole‘ó, mo e Taloni ‘o Ha‘a Moe‘ofó, kae tuku ki he “Kailakulaku” (kalia ‘a Ata) ke ne ‘ave ‘eku filosefá ke tau atu ki Tonga, mo e Fa‘ahi Fakaangá Lea Tongá.

Ko ‘eku fehu‘i, ko e hā ha lea fe‘unga taha ke ne fetongi, ‘a e kupu‘i lea ni, “Pea folofola ‘a e ‘Otuá, ke maama mai? (Sēnesi 1:3); Ko e hā ha lea ‘e ma‘u he lalo langí, ke fetongi‘aki ‘a e fo‘i lea folofola?. Pea ‘afio ‘a e ‘Otuá, ki he maama … (Sēnesi 1:4). Ko e hā ha lea ‘e ma‘u ‘i Ha‘apai mo Vava’u pe Tongatapu ke fetongi ‘a e pehē, “Pea ‘afio ‘a e ‘Otua ki he maama.‘E ongo lelei ke ke pehē, Pea na‘e lea mo sio ‘a e ‘Otuá. Ko e hā ha lea ke fetong‘aki ‘a e folofolá mo e ‘afió? Fakamāmani-lahí, kuo feinga ‘a ‘Amelika potó, ke pusiaki‘i ‘a e lea tu‘ufonua (indigenous language) ‘a e kau ‘Initiakulā ke ‘oua na‘a mole, me‘a tatau ki ‘Aositelelia mo e kau ‘Apo, Nu‘usila mo e kau Mauili, kuo fai ‘a e feinga ke ‘oua na‘a mole ha fo‘i kohi mei he ngāhi lea ko eni tu‘u-fonuā.‘Ai ai ‘a e masiva pa‘anga, mo e toe masiva ‘ilo. Potungaue Ako mo Fa‘ahi Fakaanga, mou ako ke ‘ilo ‘a e saianisi ‘o e ngāhi minuale, pea hakule ‘a lolofonua na‘a ma‘u hake ha pa‘anga, kae tuku ‘a e ala ki he lea-tupu‘a ‘o Tonga.

‘E Kau Fakaanga, kapau ‘oku ‘ikai ma‘u ha mou ‘uhinga ke ō mo ia ki Falealea, mo ma‘u ‘a e loto ‘o e kakai, pea mou mātuku, kae tuku e ala ki he makatu‘unga (foundation) ‘o e fonuá ki he mo‘ui faka‘apa‘apá. Ne tatau ‘anefē ‘a e taha mo e ua , nima mo afe mo e miliona? Kuo fakatupu ‘e he ‘Otua ke faikehekehe ‘a e mahu‘ingá ‘o ē mo ē, ke lahi ē, kae si‘i ē, ke tamai koe, kae fanau au, ke fā‘ē koe, ka e tamai koe, pea te ke faka‘apa‘apa ki ho‘o tamai mo e fā‘ē. Ko e nofo fāmili, ‘oku ‘i ai ‘a e faka‘apa‘apa, mo hono lea ki he tamai mo e fā‘e, he‘ikai te ke lea tāvale he nofo fakafāmili. Kuo ngāohi ‘e he ‘Otua, ke tau nofo faka‘apa‘apa he ngāhi koló, ko e ‘uhinga ia ‘o e vahevahe ki he ngāhi tofi‘a kimu‘a he hū ki Kenani, pe tala ai ke nau fakaongoongo ki honau kau ‘ulumotu‘a mo hou‘eiki (Tohi Teutalonome mo Sosiua). Pea na‘e finangalo ‘a e ‘Otua ke fa‘u ha pule‘anga pea mo honau kau taki (tu‘i mo hou‘eiki) pea faka‘apa‘apa ki ai. ‘Ave ‘a e me‘a ‘a Sisa kia Sisa, ‘ave ‘a e me‘a ‘a e ‘Otua ki he ‘Otua. Ko e fekau ia ‘a e Kosipeli mo e ‘Ipiseli foki. Mou faka‘apa‘apa ki ho‘omou kau taki (tu‘i mo e hou‘eiki) (Loma 13:1-7). Faka‘apa‘apa kiate ia ‘oku ‘a‘ana ‘a e faka‘apa‘apa‘iā (veesi 7), ko e me‘a ia ‘oku faka-‘Otua.Mou faka‘apa‘apa kia Siaosi Tupou V mo hono kau hou‘eiki, faka‘apa‘apa ki hono pule‘anga hono kau Fale Alea mo e kau taki, faka‘apa‘apa ki ho‘o mou kau matapule he koló, ki he tamai mo e fā‘ē, tuofāfine mo e tokoua. ‘Oku ‘i ai pe hono lea ke ngāue‘aki. ‘Oua te mou ako‘i ‘a e sosaieti ke vale he faka‘apa‘apa mo e tukulolo.

Lahi pe me‘a ke liliu, pea fai ai ha liuanga, ke ke liliu ‘a e masiva ‘a Tongá, ke tu‘umālie he mo‘ui fakapa‘anga, liuanga ‘a e masiva mo e tutu-fale mo e fakamālohi pangikē, mo e faito‘o-kona-tapu…ko e me‘a ‘oku mau fie ongo atu ki ai mei Nu‘usilá. Lahi pe me‘a ke liliu mo fai. ‘E lava fēfē ke liliu ‘a e koká, ke ngāohi mei ai ha vali pe vaitohi ki he computer?

‘E lava fēfe ke ngāohi ha pepa holo nima mo e pepa tohi mei he tutu (hiapo) mo e ngatu? ‘E lava fēfē ke fakaava ha hala matatahi he tafa‘aki faka-Tonga ‘o Fahefa ki Fua’amotu pea ki Niutoua, pe langa ‘a e ngāhi matatahi ke fai‘anga folau ‘eve‘eva –kaka‘anga, fakamalohisino, tali‘anga kakai, ngāhi hotele, motele, taumata‘u ‘a e kau folau ‘eve‘eva…langa ngāhi holo (fale) ki he ‘iunioni fakafāmili (union) ‘a e kakai Tonga mei muli…? Fele ‘ume‘a ke fai mo fetongi ki ai… ‘E angafēfē, pea ‘e hoko fakakū ‘a e keli ki he ngāhi minuale (minerals) he potu-tahi Minevā? Te mou lava fēfē ke feinga‘i atu ‘a e kau Tonga nofo mulí, ke ō atu ‘eve‘eva mo e lau afe ki Tonga na? ‘E lava fēfē ke uta mai ‘a e mei (breadfruits) mei Tonga ki Nu‘u Sila? ‘E lava ke fai ha folau‘eve‘eva ki ‘Ata Island, mo e ‘otu motu Ha‘apai mo Vava‘u? ‘Oku ‘I ai ha ngāhi minuale (minerals) ‘i he ngaahi motu fa‘u ‘e he afi, ‘oku lahi ai ‘a e ‘aione? Lahi faufau ‘a e ngāhi me‘a ke fai, kae fakapiko ki he fanongo ‘a ha‘a poto, “Nofo ‘a e tangata, kae kailao ‘a fa‘afa‘anga”. Mou ma ke ala ki he kāno‘i-fōfonga ‘o e fonuā. ‘Alu ‘o fakaholo ‘a e koka na‘e to ‘e ho‘o tupu‘anga, ko e Koka ‘i Le‘ole‘o, na‘e to ia ‘e Ha‘a Ngata Motu‘a – ‘Ahio mo Ata, mo Tangi ‘a Tulanga mo Ha‘a Havea Lahi. Ko e lea Tonga, na‘e fatufatu mei he lea Hēpelū….ko e lea Tapú, ko e tuku‘au mei he faka-Hēpelū, ko e Sāpate …  

      Ko e me‘a ia na‘e langa ai ‘a e Fale Pouvalú, pea to mo e hono toá, pea “tofua ‘i Pangai”‘a Hihifo he toafa, ke malu‘i pea ‘oua na‘a monuka ‘a e Koka ‘i Le‘ole‘o.

  “Ko e me‘a mahino-ngata‘a taha ‘i māmani, ko e māhinó” ko e lau ia ‘a e filosefa Siamane. ‘E ta‘emahino, ko e leā, ko e vaka ‘o e mahinó. ‘Oku tala ‘e he faikehekehe ‘o e ngāhi lēá, ‘a e tufunga poto ‘a e ‘Otua mo e kehekehe ‘a ‘ene ngāhi keveingá.Taha kehe ‘a e teunga ‘o e fetu‘u ko ē mo ē, kehe ‘a e mahina mo lā‘á.Kuo ‘osi fakateunga ‘a Tonga ‘e he ‘Otua ‘aki ‘a e fa‘ahinga kakai mo e anga ‘enau lea mo hono fasi. ‘Oku ‘I ai honau anga mo e ‘ulungaanga, poto, fa‘ahinga tukufakaholo, me‘angāue, tui, mo e ha fua. Ka fai ha liliu, ‘e ‘auhia pe he tafengavai māmālie ‘o taimi, he‘ikai ha fakavave (liukava), he te te māmahi ai, ‘oku teuteu pe ‘a hono to‘u tangata ke fiemālie ke ne tali, kae lahi pe ‘ene mole fakapulipuli mei he sosaieti (‘evalusia).

Ko e Temokalate ko e manu-maumau (pests) ‘o e sosaieti [lau ia ‘a e kau potó], ‘oku ne tamate‘i ‘a e me‘a kotoa ‘oku ne loto ki ai ‘aki ‘ene polepole, ko e pule ‘a e tokolahi, ko e pule ‘a e kakai, pea ‘oku ‘ikai ‘aupito te ne faka‘apa‘apa ki he angafakafonua mo e faka‘apa‘apa tukufakaholo.‘Oku nau fakakaukau ko liukava ‘o e fa‘unga mo e makatu‘unga ‘o e lea ‘o e fonuā, ko e me‘angāue lelei taha ia ki he liliu ‘o e founga fakahou‘eiki, ki he founga ‘a e kakai temokalate fakapo‘uli. Ko e fili ‘o e kakai hala mo e ta‘e-potó ke takí, ‘oku tatau mo e ‘ai ‘o e koula ki ha makatā. Ka matavalea ‘a e fonua ‘o fili ha kakai ‘oku ‘ikai tonu ke falealea, ko e ‘ave ia ‘a e fatongia mahu‘inga mo faka‘apa‘apa‘ia ke ne tamate‘i’aki ‘a e fonua mo e pule‘anga. Mou o fai ha me‘a ‘oku ‘aonga mo lelei ki he fonuā, kae tuku ‘a e me‘a, ‘oku fehi‘a ai ‘a e kakai Tonga ‘o Nu‘usila. Mou ‘ave ha me‘a ki Falealea, ke liliu ai ‘a Tonga masiva ke Tonga tu‘umālie. Pango ‘ia ‘a Nu‘usila mo ‘Amelika mo ‘Aositelelia ‘i ho‘omou ala‘aki ke liuanga ‘a e lea ‘o Tonga, mo e lea ‘o e Folofola ‘a e ‘Otua mo e Tohitapu. Ko hono fakanofo kimoutolu ‘o taku, ko e kau memipa Falealeā, ‘oku tatau mo e ‘ai ‘a e koula ki he makatā. Fakatu‘utāmaki !!

 

 Faka‘apa‘apa atu.

La‘akulu mei he Halafatai (Kolovai Mangere).

 

 

One Response to ‘Oua Te Mou Liliu ‘a e Lea-Faka-Tongá, ‘E hangē ha koula lī ki he moana vāvalē.

  1. Fakamalo atu La’akulu,
    Tulou mo ha’a Tufunga fonua, mo Ha’a Lotu, kainanga e fonua, ‘Oku mahu’inga ke fakatokanga’i e fo’i pulu ‘oku va’inga ‘aki ‘e kau feinga liliu kotoa pe – ko e fo’i pulu mei muli, ka e tuku ‘e tau moli Tonga – Ko e “Taau” ‘oku ala aanga mo e kakai pea ne tali ‘etau fehu’i. Ko e Fo’i pulu ko ia koe “Tatau” (equality) ko e fo’i faka’ali’ali mo e Show pe. Taha kotoa pe ‘oku ‘i ai hono taau, ‘o ‘ikai Tatau he tu’utu’uni ‘a e ‘Otua. Ko e taau ‘o’oku keu masiva mo loto ‘ofa, ko ho taau ke ke poto mo ma’u me’a pea ke taki kau muimui, (impossible ke taki kotoa) ko e fehu’i koe ha e me’a te ta fetaulaki ai ke ta kei nofo fe’ofo’ofa ni pe? ‘Oku mahino ia mei he ngaahi tafa’aki kuo nau feinga ke fakaanga’i ‘aki e taufatungamotu’a e fonua – Taau ‘o e taha kotoa pe, ‘a ia na’a ne tali e fehu’i ‘etau ngaahi kui pea ‘oku ne kei pehe he ‘aho ni. Ko e fehu’i, ko e ha e me’a te ne lava ke fakafoki e kakai Tonga mei he ‘enau puputu’u, cf. afi ‘o Nuku’alofa, Nov.16. Koe ha ‘a e tali ‘a e kau fakakaukau Tutu ki ai? pea fua hia ai sii kau fakahoko Tutu? ka nau kalo kinautolu ki he tu’unga ko e muli ‘o toi mei ai? Ko e fehu’i ke tali pe ko hai na’a ne fakakaukau’i e tutu? (conspirators) Kuo ‘i ai pe ‘a e me’a pehe ki mu’a he hisitolia ‘o Tonga, na’e fua hia e kau fakahoko hia, ka e puli e kau fakakaukau ‘ e hia.

    Malo Kalafi.

    Lotu mo e ‘Ofa.

    Paula Onoafe Latu.

Reader Comments

 garcinia pure cambogia ultra . see this here